چنانچه حساً درك مىكنيم طهارت ظاهرى در پاكى و روشنى نفس تأثير دارد ، مثلًا هنگامى كه به وضو مىپردازيم و به وسيلهء اين عمل به طهارت ظاهرى پىبرديم در خاتمهء اين عمل عبادى يك نوع حالت صفا و انبساط در روان خود احساس مىكنيم كه اين حالت قبل از انجام وضو در ما نبود و علت آن همانطور كه اشاره گرديد راز بستگى ميان روان و تن است و گرنه ظاهر بدن از عالم محسوس و روح نظر به اصل فطرتش از عالم ملكوت است و موقعيت آن در اين بدن مانند كسى است كه از موطن اصلى خويش دور گشته و غريب افتاده باشد ، بنابراين هم چنان كه از معارف نفسى آثارى به بدن فرود مىآيد از اعمال جوارحى هم انوارى به سوى روح بالا مىرود . حج اين عمل عظيم اسلامى و عبادى آنچه را كه ساير عبادات در بردارد ، شامل است ، بعلاوه رياضت‌هاى خاصى را نيز دارا مىباشد كه عبارتست از ترك وطن ، رنج دادن به تن ، گذشتن از مال ، گسيختگى از آرزوها ، تحمل مشقت‌ها ، تجديد پيمان ، حاضر شدن در مشاعر و آگاهى يافتن بر شعائر و ديدن آن‌هاست . در افعال حج ، خلوص نيت براى ياد خداى و روى آوردن به او به اقسام ديگر طاعات و عبادات نيز پديد مىآيد . با اين كه بعضى از اعمال حج امورى هستند كه نفوس به حكمت و رموز آن آشنايى ندارند و عقول به معانى آن‌ها پى نمىبرند ، مانند افكندن سنگ‌ريزه به جمار و رفت و آمد بين صفا و مروه بر سبيل تكرار ، مع هذا نمىتوان ترديد نمود كه احكام خداوندى همگى داراى حكمت بالغه و مصالح و منافع عاليه است ، منتهى مصلحت بعضى از آن ها روشن و بعضى پنهان و برخى به نحوى است كه بيشتر عقل‌ها به آن ها پى نمىبرند و در اين قسم است كه نور كمال بندگى ، به تمام حقيقتش محقق مىشود ؛ زيرا در اعمالى كه حكمت و مصلحتش ظاهر باشد ،